Facetgewrichten: de kleine scharnieren van uw rug en nek

Facetgewrichten zijn de kleine gewrichten aan de achterkant van elke wervel, twee per niveau, die bepalen hoe ver uw rug en nek buigen en draaien. Raakt zo’n gewricht geïrriteerd, dan voelt u een lokale pijn die erger wordt bij achterover buigen en draaien, vaak met stijfheid in de ochtend. De manueel therapeut bij MoveWell in Hilversum zoekt met zijn handen het niveau dat vastzit en maakt het met mobilisatie, zo nodig een manipulatie en oefeningen weer los.

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45

Wat zijn facetgewrichten en waar zitten ze?

Kijk naar een wervel van opzij. Aan de voorkant zit het wervellichaam, dat op de tussenwervelschijf rust. Aan de achterkant zit de wervelboog, met links en rechts een klein gewrichtsvlak dat over het vlak van de wervel eronder schuift. Dat is een facetgewricht. Per wervelniveau zijn er twee, van de nek tot en met de lage rug, in totaal ongeveer vijftig.

Een echt gewricht, met kapsel en vloeistof

Een facetgewricht is gebouwd als een vingergewricht, alleen kleiner dan een nagel. De vlakken zijn bekleed met glad kraakbeen. Eromheen zit een kapsel van stevig bindweefsel dat de gewrichtsvloeistof binnenhoudt. Dat kapsel zit vol zenuwuiteinden. Die melden hoe ver het gewricht open of dicht staat, en ze melden pijn zodra het kapsel te ver wordt opgerekt of te lang wordt samengedrukt. Daarom kan zo’n klein gewricht zo’n grote rol spelen bij rugpijn en nekpijn.

Wat doen facetgewrichten bij bewegen?

De tussenwervelschijf draagt het gewicht. De facetgewrichten sturen: zij bepalen in welke richting een wervel beweegt, hoe ver, en waar de beweging stopt.

In de lage rug: buigen mag, draaien wordt geremd

In de lage rug staan de vlakken bijna rechtop en van voor naar achter. Daardoor kunt u daar goed voorover en achterover buigen, maar nauwelijks draaien: de vlakken botsen al na een paar graden op elkaar. Wie snel en met kracht in de lage rug draait, bijvoorbeeld bij het uitstappen met een zware tas, duwt de facetvlakken hard tegen elkaar.

In de nek: draaien en achteroverkijken

In de nek liggen de vlakken schuin, als dakpannen. Daardoor kunt u daar wel draaien en zijwaarts buigen. Bij achterover kijken sluiten de vlakken aan de achterkant. Het grootste deel van het draaien in de nek gebeurt overigens helemaal bovenin, tussen schedel en tweede wervel. Daarover leest u meer in het artikel over de bovenste nek.

Hoe raken facetgewrichten geïrriteerd?

Een facetgewricht raakt geïrriteerd als het kapsel te lang of te hard wordt belast. Lang zitten in een onderuitgezakte houding rekt het kapsel urenlang op; na het opstaan voelt u dat als een stijve band onderin de rug. Een plotselinge draai, vaak samen met bukken, klemt de vlakken tegen elkaar: de rug schiet vast. Slijtage van het kraakbeen, wat vanaf uw veertigste bij vrijwel iedereen begint, maakt de vlakken ruwer. En een sterk holle rug, door zwakke buikspieren of tijdens een zwangerschap, laat de facetgewrichten dag in dag uit op elkaar rusten in plaats van op de tussenwervelschijf. Meestal is het een optelsom van die vier.

Maak een afspraak

Hoe voelt pijn uit een facetgewricht?

Pijn uit een facetgewricht heeft een herkenbaar patroon. De pijn zit lokaal, naast de wervelkolom, en u kunt hem meestal met een vinger aanwijzen. Hij wordt erger als u achterover buigt of naar de pijnlijke kant draait, want dan sluit het gewricht. Voorover buigen geeft vaak verlichting. In de ochtend bent u stijf; na een kwartier bewegen zakt dat. In de lage rug kan de pijn doortrekken naar een bil of bovenbeen, maar zelden voorbij de knie. In de nek kan hij uitstralen naar het schouderblad of het achterhoofd. Tintelingen, krachtverlies of pijn tot in de voet of hand passen er niet bij. Dan denkt de manueel therapeut eerder aan een hernia en test hij de zenuwen.

Bel 035 760 06 45

Hoe onderzoekt de manueel therapeut de facetgewrichten?

De manueel therapeut zoekt het niveau, niet alleen de regio. Eerst kijkt hij welke beweging de pijn oproept. Dan volgt het segmentale bewegingsonderzoek: u ligt op uw zij of buik en hij beweegt wervel voor wervel, met zijn duim op de wervelboog, en voelt per niveau of het gewricht soepel meegeeft, stroef is of blokkeert. Hij vergelijkt links met rechts en met het niveau erboven en eronder. Daarna komen de provocatietests: hij buigt u gecontroleerd achterover en draait tegelijk naar de pijnlijke kant. Komt precies uw pijn terug, dan is dat een sterke aanwijzing. Tot slot drukt hij op het kapsel van het verdachte gewricht. Een scan is hiervoor niet nodig.

Maak een afspraak

Wat doet de manueel therapeut bij pijn uit een facetgewricht?

Mobilisatie, manipulatie en oefeningen voor de facetgewrichten

Het doel is een gewricht dat weer vrij open en dicht gaat, en een rug of nek die dat daarna zelf volhoudt.

Mobilisatie van het facetgewricht

Bij mobilisatie duwt de manueel therapeut met een rustige, herhaalde beweging het geblokkeerde niveau in de richting die niet meer lukt, tot aan de grens en net erover, tientallen keren. U voelt druk en rek, geen scherpe pijn.

Manipulatie, alleen na screening

Zit een facetgewricht echt vast, dan kan een manipulatie het snelste helpen: een korte, snelle beweging in het gewricht, vaak met een knak. Dat geluid komt uit de gewrichtsvloeistof, niet van een bot dat verspringt. De manueel therapeut manipuleert pas na de screening op botkwaliteit, medicijnen en, bij de nek, de bloedvaten, en alleen met uw toestemming. Wilt u het liever niet, dan bereikt hij met mobilisatie vaak hetzelfde in iets meer tijd.

Oefeningen die het gewricht open houden

U krijgt een of twee oefeningen mee die het gewricht in de vrije richting bewegen: bij de lage rug de knieën naar de borst trekken, bij de nek langzaam draaien en de kin intrekken. De meeste mensen merken na een tot drie behandelingen verschil, maar niet iedereen. Speelt slijtage mee, dan is het doel vaker een rug die u aankunt dan een rug zonder pijn. Meer over de aanpak leest u op de pagina over manuele therapie bij lage rugpijn.

Wat kunt u zelf doen voor uw facetgewrichten?

Facetgewrichten houden van afwisseling. Wat u zelf doet, telt daarom minstens zo zwaar als de behandeling.

Wissel elk half uur van houding en loop

Blijf niet langer dan een half uur in dezelfde houding zitten. Sta op, loop een rondje, buig een paar keer voorover met de handen op de knieën. Wandelen en fietsen bewegen de facetgewrichten ritmisch open en dicht zonder ze te belasten; twee keer per dag twintig minuten doet meer dan een uur sport in het weekend.

Train uw buik- en bilspieren

Sterke buik- en bilspieren houden het bekken recht en de rug uit de holle stand. Een plank of een brug, elke dag een paar keer, ontlast de facetgewrichten meer dan welke rugsteun ook. Lees ook wat patiënten uit Bussum, Laren en Weesp over hun behandeling zeggen op onze ervaringenpagina.

Wanneer heeft een scan zin bij pijn uit de facetgewrichten?

Zelden. Op een röntgenfoto of MRI is slijtage van de facetgewrichten bij bijna iedereen boven de veertig te zien, ook bij mensen zonder rugpijn. Andersom is een geïrriteerd kapsel dat wel pijn doet op een scan onzichtbaar. Een scan zegt dus weinig over welk gewricht uw klacht veroorzaakt. Een scan heeft wel zin als de klachten na zes tot acht weken behandeling niet veranderen, als er uitstraling met krachtverlies bijkomt, of als de manueel therapeut bij de screening iets wil uitsluiten. Wat een foto van uw rug wel en niet laat zien, leest u in het artikel over MRI en röntgen bij rugpijn. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

Vergoeding. Manuele therapie valt onder uw aanvullende verzekering; het aantal vergoede behandelingen hangt af van uw polis. Uw eigen risico wordt niet aangesproken. Staat uw aandoening op de chronische lijst, dan betaalt de basisverzekering vanaf de 21e behandeling. Kijk voor de details op tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij MoveWell Hilversum. Tekst bijgewerkt september 2026.

Facetgewrichten laten onderzoeken in Hilversum

Niels van der Meulen

Manueel therapeut

Meer info

Niels van Laanen

Manueel therapeut

Meer info

Veelgestelde vragen over facetgewrichten

Kunnen facetgewrichten een hernia veroorzaken?

Nee. Een hernia komt uit de tussenwervelschijf aan de voorkant van de wervel, facetpijn uit de kleine gewrichten aan de achterkant. Ze kunnen wel tegelijk spelen: een versleten schijf wordt lager, waardoor de facetgewrichten erachter meer druk krijgen. De manueel therapeut test daarom altijd allebei.

Is pijn uit de facetgewrichten hetzelfde als artrose van de rug?

Niet helemaal. Artrose is slijtage van het kraakbeen en staat op een foto bij bijna iedereen boven de veertig. Facetpijn is een geïrriteerd kapsel, en dat ontstaat ook zonder slijtage, bijvoorbeeld na een verkeerde draai. Het een is de foto, het ander is wat u voelt.

Hoe lang duurt het voordat facetpijn over is?

Een acute blokkade na een verkeerde draai is vaak binnen een tot drie weken over, zeker als u blijft bewegen. Pijn die al maanden bestaat en samenhangt met zitten of slijtage heeft langer nodig: reken op zes tot twaalf weken. Een garantie geeft de manueel therapeut niet.

Mag ik sporten met pijn uit een facetgewricht?

Ja, met een aanpassing. Wandelen, fietsen, zwemmen en rustige krachttraining bewegen het gewricht zonder het dicht te drukken. Sporten met harde landingen of snelle draaien, zoals hardlopen op asfalt, tennis en golf, laat u een paar weken rustiger aan. De manueel therapeut zegt per sport wat u kunt opbouwen.

Zonder verwijzing, meestal binnen een paar dagen terecht

Wilt u weten of uw rug- of nekpijn uit een facetgewricht komt? Bel 035 760 06 45 of boek online. U vindt MoveWell in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum, maandag en donderdag open tot 21:00 uur. MoveWell Feel Better.

Wilt u een afspraak maken bij MoveWell Manueel therapeut Hilversum?

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45