Cavitatie: waarom een gewricht knakt en wat dat betekent

Cavitatie in een gewricht is het geluid dat u hoort bij een manipulatie van nek of rug: een gasbelletje dat ontstaat in het gewrichtsvocht. Er verspringt geen bot en er gaat niets kapot. Bij Manueel therapeut Hilversum leggen we uit wat er gebeurt, waarom het geluid geen doel is en waarom een behandeling ook zonder knak werkt.

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45

Koolzuur in een dichte fles

Elk gewricht zit in een kapsel met een dun laagje gewrichtsvloeistof. Die smeert de gewrichtsvlakken en voedt het kraakbeen. In de vloeistof zitten gassen opgelost, vooral kooldioxide en stikstof, zoals koolzuur in een fles frisdrank die nog dicht is.

Zolang de druk gelijk blijft, blijft het gas onzichtbaar. Daalt de druk plotseling, dan komt het gas vrij en ontstaat er een holte in de vloeistof. Dat heet cavitatie, van het Latijnse cavum: holte.

Het gebeurt in vingers, knieën en enkels net zo goed. In nek en rug zijn de gewrichten alleen klein en stevig omhuld door een gewrichtskapsel; daar is een gerichte beweging nodig om de druk snel genoeg te laten dalen.

Een snelle rek, een plotselinge drukdaling

Bij gewoon bewegen schuiven de gewrichtsvlakken langs elkaar en blijft de druk gelijk. De knak komt pas als de vlakken kort en snel een klein stukje van elkaar af gaan.

Van druk naar belletje

Bij een manipulatie brengt uw behandelaar het gewricht naar het eind van zijn beweging en geeft daar een korte, snelle impuls. De vlakken gaan een fractie van een millimeter uit elkaar. Het kapsel is stug en rekt niet meteen mee, dus de ruimte wordt groter zonder dat er vocht bijkomt. De druk zakt in een oogwenk, en het gas vormt een belletje.

Waar het geluid vandaan komt

Dat gaat zo snel dat de vloeistof eromheen even trilt. Die trilling hoort u als het knappende geluid. Geen bot op bot, geen wervel die verschuift. Na de knak staat het gewricht gewoon in zijn stand, met een belletje in het vocht. In de wervelkolom gaat het om de facetgewrichten, de kleine scharnieren aan de achterkant van elke wervel.

Wat een filmende MRI-scanner liet zien

Lang dacht men dat het geluid ontstond als het belletje weer in elkaar klapte. Die uitleg kwam uit röntgenonderzoek van vingergewrichten in de jaren zeventig. In 2015 bekeek een onderzoeksgroep van de universiteit van Alberta in Canada het opnieuw, met een MRI-scanner die filmt, terwijl een vingerkootje langzaam uit elkaar werd getrokken tot het knakte.

De holte ontstond precies op het moment van het geluid en bleef daarna nog een tijd zichtbaar. Het geluid hoort dus bij het ontstaan van de holte, niet bij het klappen ervan. Aan de techniek verandert dat niets, aan de uitleg wel: de knak is het geluid van ruimte die even ontstaat.

Maak een afspraak

Twintig minuten wachten op de volgende knak

Direct na de knak zit het gas als een belletje in de vloeistof. Zolang dat er is, knakt het gewricht niet nog een keer: er is geen opgelost gas meer om vrij te komen. Pas na ongeveer twintig minuten is het gas weer opgelost.

Daarom manipuleren we een gewricht nooit binnen die tijd opnieuw. Hoort u bij hetzelfde gewricht na een paar minuten toch weer iets, dan kwam het geluid ergens anders vandaan: uit het gewricht ernaast, of van een pees die over een botrand schuift.

Bel 035 760 06 45

Het geluid en het effect zijn twee verschillende dingen

In onderzoek naar manipulaties van de lage rug herstelden mensen bij wie een knak te horen was niet beter dan mensen bij wie de manipulatie stil verliep. Dezelfde pijnvermindering, dezelfde winst in beweging. De Cochrane-overzichten over nek- en rugpijn en de richtlijnen van de NVMT komen op hetzelfde uit: manipulatie en mobilisatie helpen ongeveer even goed, en de knak is geen voorwaarde.

Het effect zit in de korte rek van het kapsel en de reactie van het zenuwstelsel daarop: de spieren rond het gewricht ontspannen en de pijnprikkel wordt even gedempt. Die rek gebeurt ook zonder geluid. Hoe het zenuwstelsel pijn harder of zachter zet, leest u in pijn zit ook in het brein.

Maak een afspraak

Knokkels kraken en artrose

Wat de onderzoeken naar knakkende knokkels vonden

#fysio #fysiotherapie #chiropractie #praktijk #Hilversum #movewell #movewellminute #behandeling #rugklachten #sportfysiotherapie #bekkenklachten #nekklachten

Bijna iedereen heeft het weleens gehoord: knokkels kraken geeft artrose. Onderzoekers hebben dat meermaals nagekeken en het verband niet gevonden. De bekendste studie is die van de Amerikaanse arts Donald Unger, die zestig jaar lang alleen de knokkels van zijn linkerhand liet knakken. Daarna zat er in geen van beide handen artrose.

Dat is één man. Grotere onderzoeken vergeleken honderden mensen met röntgenfoto’s van de handen en vonden evenmin verschil. Wie zijn knokkels steeds laat knakken, doet dat omdat het gewricht daarna even losser voelt. Na twintig minuten is dat gevoel weg en begint het opnieuw. Een gewoonte, geen behandeling.

Voor de nek en rug ligt dat anders. Waarom u die beter niet zelf laat knappen, leest u bij zelf uw nek of rug laten knappen.

Wij meten beweging, geen geluid

Mensen vragen ons weleens of we hen even kunnen kraken. Begrijpelijk, want het geluid voelt als bewijs dat er iets is gebeurd. Wij noemen het manipulatie, en het knappende geluid is voor ons geen doel en geen maat voor succes.

Wat we wel meten

Voor en na de behandeling voelt uw behandelaar hoe ver het gewricht beweegt en hoe het einde van die beweging aanvoelt: hard en vroeg, of soepel en verend. Hij vraagt of de pijn is veranderd en laat u de beweging maken die thuis het lastigst was. Dat telt. Knakt het gewricht daarbij, prima. Knakt het niet en beweegt het beter, ook prima.

Waarom we vaak voor mobilisatie kiezen

Bij mobilisatie beweegt uw behandelaar het gewricht langzaam en herhaald tot aan de grens. Geen snelle drukdaling, geen knak, wel dezelfde rek op het kapsel. Bij een geïrriteerd gewricht, bij ouderen en bij wie opziet tegen het geluid is dat de eerste keuze. Hoe we die afweging maken, staat bij is manipulatie veilig?; alle handgrepen staan bij mobilisatie, manipulatie en tractie.

Bij Manueel therapeut Hilversum: eerst onderzoek

Elke manipulatie begint bij ons met onderzoek. Uw behandelaar voelt welk gewricht beperkt is, screent of een manipulatie bij u verstandig is en vraagt uw toestemming. Wilt u liever geen knak, zeg het dan; hij mobiliseert. Na een manipulatie volgt bijna altijd een oefening, zodat het gewricht de nieuwe ruimte gebruikt. Voorbeelden staan bij oefeningen. Wat patiënten uit Bussum en Weesp over hun behandeling zeggen, leest u op de ervaringenpagina.

Manuele therapie valt onder de aanvullende verzekering, zonder eigen risico; kijk voor de details bij tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij Manueel therapeut Hilversum, onderdeel van MoveWell. Tekst bijgewerkt september 2026.

Een afspraak maken bij Manueel therapeut Hilversum

Niels van der Meulen

Manueel therapeut

Meer info

Niels van Laanen

Manueel therapeut

Meer info

Veelgestelde vragen over cavitatie: waarom een gewricht knakt

Waarom knakt mijn nek vanzelf als ik draai?

Bij een snelle draai opent een facetgewricht in de nek soms net zo ver dat de druk in het vocht daalt en er een belletje ontstaat. Dat is dezelfde cavitatie als bij een manipulatie, alleen ongericht, en op zichzelf niet schadelijk. Gebeurt het bij elke draai en voelt de nek stijf, laat het gewricht dan onderzoeken.

Doet een manipulatie pijn?

Zelden. De beweging is klein en kort, en het geluid klinkt harder dan het voelt. U voelt een korte druk en daarna meer ruimte. Soms is het gewricht de dag erna wat gevoelig, zoals spierpijn na een training. Doet iets echt pijn, zeg het meteen; dan kiest uw behandelaar een andere techniek.

Waarom knakt mijn knie of enkel bij elke stap?

Dat is meestal geen cavitatie. Een gasbelletje ontstaat pas na twintig minuten opnieuw, dus een geluid dat bij elke stap terugkomt, heeft een andere oorzaak: een pees die over een botrand schuift, of kraakbeen dat wat ruwer is geworden. Zonder pijn of zwelling is dat onschuldig; met pijn erbij laat u het bekijken.

Hoeveel gewrichten manipuleert u per behandeling?

Alleen de gewrichten die bij het onderzoek beperkt bleken, één of twee. We manipuleren niet de hele wervelkolom van boven naar beneden; bij gewrichten die al goed bewegen heeft dat geen zin. Daarna volgt een oefening, zodat het gewricht de nieuwe ruimte gebruikt.

Onderzoek eerst, het geluid is bijzaak

Knak of geen knak, het onderzoek bepaalt wat we doen. Bel 035 760 06 45 of boek online. Manueel therapeut Hilversum zit in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum. Manueel therapeut Hilversum, onderdeel van MoveWell.

Bel of boek bij Niels van der Meulen of Niels van Laanen

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45