Stijve rug: oorzaken, symptomen en wat de manueel therapeut doet

Een stijve rug voelt u vooral bij het opstaan uit bed of uit de stoel: de eerste stappen gaan houterig en na een paar minuten trekt het bij. Meestal zit de stijfheid in de kleine gewrichten en spieren van de onderrug die te lang in een stand hebben gestaan. De manueel therapeut van MoveWell in Hilversum onderzoekt waar de stijfheid vandaan komt, maakt de gewrichten los en geeft u drie oefeningen waarmee u de rug zelf soepel houdt.

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45

Wat is een stijve rug en hoe voelt dat?

Een stijve rug is een rug die niet meer soepel meebeweegt. U komt overeind uit de auto en moet even staan voor u rechtop loopt. Bukken naar een schoenveter gaat met een hand op de knie. Omdraaien in bed voelt alsof de rug in een blok zit. De pijn is dof en breed, laag in de rug.

Het verschil met echte rugpijn kent u waarschijnlijk al. Bij een stijve rug wordt het beter zodra u beweegt: na tien minuten wandelen is het meeste weg, en na een dag zitten is het terug. Bij rugpijn door een hernia wordt bewegen niet vanzelf beter en straalt de pijn vaak uit naar een been. Die klacht leest u na op de pagina over manuele therapie bij lage rugpijn.

Waar komt de stijfheid vandaan: spier of gewricht?

Stijfheid heeft drie bronnen, en ze zitten vaak tegelijk. De manueel therapeut voelt bij het onderzoek welke bij u het zwaarst weegt.

Het gewricht en het kapsel

Elke wervel heeft twee kleine facetgewrichten die met de wervel eronder scharnieren. Om zo’n gewricht zit een kapsel van bindweefsel. Staat het gewricht uren in dezelfde stand, dan wordt het kapsel korter en stroever. Het gewricht voelt dan als een deurscharnier dat lang niet is bewogen: het gaat open, maar met weerstand.

De spieren

Rond een stroef gewricht spannen de rugspieren aan om het te beschermen. Dat voelt als een harde streng naast de wervelkolom. Spierstijfheid zakt na bewegen of een warme douche. Blijft het gewricht stroef, dan komt de spanning steeds terug. Alleen de spier losmaken helpt daarom vaak maar kort.

De tussenwervelschijf en de ochtendstijfheid

De tussenwervelschijven staan overdag onder druk en verliezen daardoor vocht. In de nacht zuigen ze zich weer vol. Daardoor is de rug in de ochtend strakker dan in de avond en zijn de eerste twintig tot dertig minuten na het opstaan het stijfst. Dat is normaal zolang het binnen een half uur wegtrekt. Duurt het langer, of wordt u er wakker van, dan kijkt de manueel therapeut verder.

Wat zijn de oorzaken van een stijve rug?

Bijna altijd is de oorzaak van een stijve rug een gebrek aan afwisseling. De rug is gebouwd om honderden keren per dag te buigen, te strekken en te draaien.

Lang zitten, thuiswerken en te weinig bewegen

Acht uur aan een bureau, daarna de auto, daarna de bank. Bij zitten staan de facetgewrichten uren in dezelfde stand. Sinds het thuiswerken zien we in Hilversum meer mensen met een stijve rug na zitten: thuis is de stoel vaak slechter en de loop naar de printer of de collega valt weg. Wie daarnaast weinig sport, mist de beweging die het gewricht nodig heeft.

Na inspanning, bij slijtage en bij stress

Een stijve rug na een dag tuinieren of verhuizen is spierstijfheid: de spieren hebben meer gedaan dan ze gewend zijn en zijn een dag of twee beurs. Slijtage van de facetgewrichten geeft een stijve rug die vooral in de ochtend en na rust opspeelt en met de jaren toeneemt. Ook stress doet mee: wie gespannen is, houdt de rugspieren onbewust aangespannen, en dat voelt aan het eind van de dag als een stijve onderrug.

Duurt de stijfheid langer dan zes weken, dan hebben gewricht en spieren zich erop ingesteld en helpt wachten niet meer. Dat is het moment om de rug te laten onderzoeken.

Maak een afspraak

Welke symptomen horen bij een stijve rug en wanneer is het meer?

De symptomen van een stijve rug zijn herkenbaar: moeite met overeind komen, een houterige eerste minuut na het opstaan, minder ver kunnen bukken of draaien, een doffe pijn laag in de rug die minder wordt zodra u beweegt. Vaak voelt u een harde spierstreng naast de wervelkolom. De stijfheid is het ergst in de ochtend en na lang zitten.

Soms is het meer dan stijfheid. Straalt de pijn uit tot onder de knie, voelt een been doof of slap, of blijft de rug ook na bewegen even stijf, dan is het waarschijnlijk niet alleen een stroef gewricht. De manueel therapeut screent daar bij de eerste afspraak op en zegt u eerlijk of manuele therapie de juiste weg is. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

Bel 035 760 06 45

Wat doet de manueel therapeut bij een stijve rug?

De eerste afspraak begint met een gesprek en een onderzoek. De manueel therapeut kijkt hoe u buigt, strekt en draait, en voelt daarna wervel voor wervel hoe ver elk facetgewricht beweegt. Zo weet hij of de stijfheid in een of twee wervelniveaus zit of over de hele onderrug verdeeld is, en of spieren of gewricht de hoofdrol spelen. Hoe die afspraak verloopt, leest u op de pagina over de behandeling bij de manueel therapeut.

Bij een stijf gewricht gebruikt de manueel therapeut mobilisatie: hij beweegt het gewricht rustig en herhaald tot aan de grens, zodat het kapsel weer ruimte krijgt. Zit een wervel echt geblokkeerd, dan kan een manipulatie helpen, een korte snelle beweging met soms een knappend geluid. Dat doet hij alleen na de screening en met uw toestemming. Voor de harde spierstreng gebruikt hij spiertechnieken met druk en rek. Lees meer over mobilisatie, manipulatie en tractie.

Wat de handen losmaken, houdt u zelf soepel. Daarom krijgt u na elke behandeling oefeningen mee. De meeste mensen met een stijve rug merken na een tot drie behandelingen verschil, maar niet iedereen. De KNGF-richtlijn lage rugpijn en de patiëntenbrochure van de NVMT adviseren dezelfde combinatie: gewricht losmaken en zelf blijven bewegen.

Maak een afspraak

Welke oefeningen helpen bij een stijve rug?

Drie oefeningen voor een stijve rug, twee keer per dag

Deze drie oefeningen geven de gewrichten van de onderrug de beweging die ze bij het zitten missen. Doe ze in de ochtend na het opstaan en aan het eind van de werkdag. Samen kosten ze vijf minuten. Bewegen mag trekken, maar niet scherp pijn doen.

Kat-koe op handen en knieën

Ga op handen en knieën staan, handen onder de schouders, knieën onder de heupen. Adem uit en maak de rug zo bol als u kunt, kin naar de borst. Adem in en laat de rug doorzakken, hoofd omhoog. Beweeg langzaam, zodat elke wervel meedoet. Tien keer heen en weer, twee series.

Bekken kantelen

Ga op de rug liggen met gebogen knieën en de voeten plat op de vloer. Duw de onderrug in de vloer door het bekken naar u toe te kantelen, houd twee tellen vast en laat los tot er een klein holletje onder de rug ontstaat. Vijftien keer, twee series. Zittend op een stoel kan het ook, midden op een werkdag.

Rotatie in lig

Blijf op de rug liggen met gebogen knieën, armen gespreid. Laat beide knieën samen langzaam naar links zakken tot u rek voelt in de onderrug, en breng ze terug. Dan naar rechts. De schouders blijven op de vloer. Tien keer per kant; houd de laatste keer tien tellen vast.

Wat kunt u in uw dagelijks leven veranderen bij een stijve rug?

De beste stoel is de volgende houding. Sta elk half uur even op: koffie halen, bellen staand, de trap nemen. Een zit-stabureau helpt niet omdat staan beter is dan zitten, maar omdat u afwisselt. Wie thuiswerkt, zet een wekker op dertig minuten en loopt dan een rondje door het huis.

Beweeg elke dag een half uur zodat de hartslag omhoog gaat: wandelen, fietsen, zwemmen. Dat houdt de tussenwervelschijven gevoed en de rugspieren op lengte. In bed maakt de matras minder uit dan de beweging overdag, al helpt een kussen tussen de knieën als u op de zij slaapt. Warmte helpt tegen spierstijfheid: een warme douche in de ochtend of een kruik in de avond. Lees ook wat patiënten uit Bussum, Laren en Weesp over hun rug zeggen op onze ervaringenpagina.

Hoe lang duurt het voor een stijve rug weer soepel is?

Een stijve rug die een paar weken bestaat, is meestal binnen drie tot zes behandelingen weer soepel, als u de oefeningen thuis meedoet. Bestaat de stijfheid al maanden of jaren, dan rekent u op zes tot twaalf weken, omdat kapsel, spieren en uw manier van bewegen zich erop hebben ingesteld. Bij slijtage van de facetgewrichten verdwijnt de stijfheid niet helemaal, maar wordt hij beheersbaar: minder ochtendstijfheid, verder kunnen bukken en draaien. Een garantie geeft de manueel therapeut niet. Wel evalueert hij na elke drie behandelingen of het plan werkt.

Vergoeding. Manuele therapie bij een stijve rug wordt vergoed uit uw aanvullende verzekering; hoeveel behandelingen hangt af van uw polis. U betaalt geen eigen risico. Staat uw aandoening op de chronische lijst, dan vergoedt de basisverzekering vanaf de 21e behandeling. Alles over de kosten leest u op de pagina tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij MoveWell Hilversum. Tekst bijgewerkt september 2026.

Een afspraak maken voor een stijve rug in Hilversum

Niels van der Meulen

Manueel therapeut

Meer info

Niels van Laanen

Manueel therapeut

Meer info

Veelgestelde vragen over stijve rug

Is een stijve rug in de ochtend normaal?

Ja, een half uur ochtendstijfheid is normaal. De tussenwervelschijven zuigen zich ‘s nachts vol vocht en de gewrichten hebben uren stilgestaan, dus de eerste stappen gaan houterig. Trekt de stijfheid binnen dertig minuten weg, dan is er weinig aan de hand. Duurt hij langer, of wordt u er ‘s nachts wakker van, laat de rug dan onderzoeken.

Mag ik sporten met een stijve rug?

Ja, bewegen is juist het beste medicijn tegen een stijve rug. Wandelen, fietsen, zwemmen en krachttraining mogen gewoon door, zolang de rug erna niet scherper pijn doet dan ervoor. Begin met een rustige warming-up, want een stijf gewricht heeft even nodig om op gang te komen. Alleen na een zware inspanning geeft u beurse spieren een dag of twee rust.

Helpt kraken bij een stijve rug?

Een manipulatie, het kraken dat u misschien kent, kan een geblokkeerde wervel snel meer ruimte geven. De manueel therapeut doet dat alleen na een screening en met uw toestemming, en niet bij iedereen. Bij de meeste stijve ruggen is rustige mobilisatie net zo goed. Zelf uw rug kraken heeft weinig zin: u beweegt dan de wervels die al soepel zijn, niet de stroeve.

Wordt manuele therapie bij een stijve rug vergoed?

Ja, uit de aanvullende verzekering. Het aantal behandelingen per jaar verschilt per polis, dus kijk dat even na of vraag het aan de balie. U betaalt geen eigen risico. Een verwijzing van een arts hebt u niet nodig; u belt of boekt online en kunt vaak binnen een paar dagen terecht bij de manueel therapeut in Hilversum.

Kan een stijve rug komen door mijn matras?

Dat kan, maar het is zelden de hoofdoorzaak. Een matras die doorzakt of te hard is, maakt ochtendstijfheid erger, maar de stijfheid zelf ontstaat meestal overdag door lang zitten en te weinig bewegen. Verandert de stijfheid als u ergens anders slaapt, dan is het matras een deel van het verhaal. Zo niet, dan zoekt de manueel therapeut de oorzaak in gewricht en spieren.

Zonder verwijzing, meestal binnen een paar dagen terecht

Wilt u weten waar uw stijve rug vandaan komt en wat u eraan kunt doen? Bel 035 760 06 45 of boek online. U vindt MoveWell in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum, op maandag en donderdag tot 21:00 uur open. MoveWell Feel Better.

Wilt u een afspraak maken bij MoveWell Manueel therapeut Hilversum?

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45