U komt overeind uit de auto en moet even staan voor u rechtop loopt. Bukken naar een schoenveter gaat met een hand op de knie. Omdraaien in bed voelt alsof de rug in een blok zit. De pijn is dof en breed, laag in de rug.
Het verschil met andere rugpijn: een stijve rug wordt beter zodra u beweegt. Na tien minuten wandelen is het meeste weg, na een dag zitten is het terug. Straalt de pijn uit naar een been en helpt bewegen niet, lees dan over manuele therapie bij lage rugpijn.
Stijfheid heeft drie bronnen, en ze zitten vaak tegelijk. Bij het onderzoek voelen we welke bij u het zwaarst weegt.
Elke wervel heeft twee kleine facetgewrichten met een kapsel van bindweefsel eromheen. Staat het gewricht uren in dezelfde stand, dan wordt het kapsel korter en stroever. Het voelt als een deurscharnier dat lang dicht is geweest: het gaat open, maar met weerstand.
Rond een stroef gewricht spannen de rugspieren aan om het te beschermen: een harde streng naast de wervelkolom. Een warme douche of een wandeling laat die spanning zakken, maar zolang het gewricht stroef blijft, komt hij terug.
‘s Nachts zuigen de tussenwervelschijven zich vol vocht. Daardoor is de rug ‘s ochtends strakker en zijn de eerste twintig tot dertig minuten het stijfst. Trekt het binnen een half uur weg, dan is dat normaal.
Bijna altijd is de oorzaak een gebrek aan afwisseling. De rug is gebouwd om honderden keren per dag te buigen, te strekken en te draaien.
Acht uur aan een bureau, daarna de auto, daarna de bank. Sinds het thuiswerken zien we in Hilversum meer mensen met een stijve rug: thuis is de stoel slechter en de loop naar de printer of de collega valt weg. Tips voor de werkplek staan bij zitten en thuiswerken.
Na een dag tuinieren of verhuizen zijn de spieren een dag of twee beurs. Slijtage van de facetgewrichten geeft stijfheid die vooral ‘s ochtends en na rust opspeelt. En wie gespannen is, houdt de rugspieren onbewust vast.
Duurt de stijfheid langer dan zes weken, dan hebben gewricht en spieren zich erop ingesteld en helpt wachten niet meer. Sten Hofstad zegt het in de podcast zo:
“Wacht ook niet te lang, want hoe langer je wacht, hoe stijver het wordt.”
Sten Hofstad, praktijkeigenaar van MoveWell, in BeweegBeter #20
Herkenbaar: moeite met overeind komen, een houterige eerste minuut, minder ver kunnen bukken of draaien, en een doffe pijn laag in de rug die minder wordt zodra u beweegt. Het ergst is het ‘s ochtends en na lang zitten.
Straalt de pijn uit naar een been, of blijft de rug ook na bewegen stijf, dan is er meer aan de hand dan een stroef gewricht. Daar screenen we op bij de eerste afspraak, en we zeggen eerlijk of manuele therapie de juiste weg is. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.
De eerste afspraak begint met een gesprek. Daarna kijken we hoe u buigt, strekt en draait, en voelen we wervel voor wervel hoe ver elk facetgewricht beweegt. Zo weten we of de stijfheid op één of twee niveaus zit of over de hele onderrug, en of spieren of gewricht de hoofdrol spelen. Hoe die afspraak verloopt, leest u bij de behandeling.
Een stijf gewricht mobiliseren we: rustig en herhaald bewegen tot aan de grens, zodat het kapsel ruimte krijgt. Zit een wervel echt vast, dan helpt een manipulatie: een korte, snelle impuls, soms met een knappend geluid. Dat doet uw behandelaar alleen na de screening en met uw toestemming. Voor de harde spierstreng zijn er spiertechnieken met druk en rek. Meer over mobilisatie, manipulatie en tractie.
Wat de handen losmaken, houdt u zelf soepel. De KNGF-richtlijn lage rugpijn en de patiëntenbrochure van de NVMT adviseren precies die combinatie: het gewricht losmaken en zelf blijven bewegen.
Deze oefeningen geven de gewrichten van de onderrug de beweging die ze bij het zitten missen. Doe ze ‘s ochtends en aan het eind van de werkdag; de eerste twee lukken ook op kantoor. Bewegen mag trekken, maar niet scherp pijn doen.
Past ook in de eerste dagen.
De zittende versie van de kat-koe: de hele rug beweegt, van bekken tot nek.
Advies: 12× herhalen, 2 sets, 20 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Past ook in de eerste dagen.
Hoofd en borst achterover met de handen achter u op de grond opent bovenrug en nek na een dag voorovergebogen zitten. De armen dragen het gewicht, dus de rug hoeft alleen te bewegen.
Advies: 3× herhalen, 1 sets, 15 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Voor als de ergste pijn gezakt is.
Rekt de zijkant van de onderrug, die bij lang zitten stijf wordt zonder dat u het merkt.
Advies: 3× herhalen, 1 set, 15 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Voor als de ergste pijn gezakt is.
Een rustige draairek tot in heup en onderrug, goed voor het eind van de dag.
Advies: 3× herhalen, 1 set, 20 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Meer staan op oefeningen voor de rug.
Sten Hofstad haalt in de podcast een oefentherapeut aan:
“(…) ‘Je beste houding is je volgende houding.’ (…) Dus probeer te bewegen, te lopen, te staan, thee te halen, koffie, al in beweging te blijven.”
Sten Hofstad, praktijkeigenaar van MoveWell, in BeweegBeter #20
Lees wat patiënten uit Bussum, Laren en Weesp over hun rug zeggen op onze ervaringenpagina.
Een stijve rug die een paar weken bestaat, is in drie tot zes behandelingen weer soepel als u thuis meedoet. Bestaat de stijfheid al maanden of jaren, reken dan op zes tot twaalf weken: kapsel, spieren en uw manier van bewegen hebben zich erop ingesteld. Bij slijtage verdwijnt de stijfheid niet helemaal, maar wordt hij beheersbaar. Een garantie geven we niet; na elke drie behandelingen kijken we samen of het plan werkt.
Manuele therapie valt onder de aanvullende verzekering en kost u geen eigen risico; wat uw polis vergoedt en wat bij de chronische lijst geldt, staat bij tarieven en vergoeding. U maakt een afspraak met Niels van der Meulen of Niels van Laanen via afspraak maken.
Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij Manueel therapeut Hilversum, onderdeel van MoveWell. Tekst bijgewerkt september 2026.
Ja, een half uur ochtendstijfheid is normaal. De tussenwervelschijven zuigen zich ‘s nachts vol vocht en de gewrichten hebben uren stilgestaan, dus de eerste stappen gaan houterig. Trekt het binnen dertig minuten weg, dan is er weinig aan de hand. Duurt het langer, of wordt u er ‘s nachts wakker van, laat de rug dan onderzoeken.
Ja, bewegen is juist het beste tegen een stijve rug. Wandelen, fietsen, zwemmen en krachttraining gaan gewoon door, zolang de rug erna niet scherper pijn doet dan ervoor. Begin met een rustige warming-up, want een stijf gewricht heeft even nodig om op gang te komen. Na een zware inspanning krijgen beurse spieren een dag of twee rust.
Bij een wervel die echt vastzit geeft een manipulatie snel meer ruimte. Uw behandelaar doet dat alleen na een screening en met uw toestemming; bij de meeste stijve ruggen werkt rustige mobilisatie net zo goed. Zelf uw rug laten knappen heeft weinig zin: u beweegt dan de wervels die al soepel zijn, niet de stroeve. Lees ook is manipulatie veilig?
Zelden als hoofdoorzaak. Een doorgezakte of te harde matras maakt ochtendstijfheid erger, maar de stijfheid zelf ontstaat overdag door lang zitten en weinig bewegen. Bent u soepeler als u ergens anders slaapt, dan is de matras een deel van het verhaal. Zo niet, dan zoeken we de oorzaak in gewricht en spieren.
