Hoe een tussenwervelschijf werkt, slijt en herstelt

Een tussenwervelschijf is de veerkrachtige schijf tussen twee wervels die schokken opvangt en de rug laat buigen; er zitten er 23 in uw wervelkolom. De schijf heeft geen bloedvaten en leeft van beweging: bij elke drukwisseling zuigt hij vocht en voeding op, en daardoor herstelt een beschadigde schijf traag maar wel degelijk. De manueel therapeut bij MoveWell in Hilversum ontlast de schijf met tractie, maakt de gewrichten eromheen los en leert u welke richting van bewegen uw rug goed doet.

Hoe is een tussenwervelschijf opgebouwd?

Een tussenwervelschijf lijkt op een autoband met een zachte kern.

De vezelring

De buitenkant is een ring van taaie vezels in vijftien tot twintig lagen die om en om schuin lopen. Die ring houdt de kern op zijn plaats en vangt de trek op bij buigen en draaien. Alleen de buitenste lagen bevatten zenuwuiteinden. Daarom hoeft een kleine scheur diep in de ring niets te doen, terwijl een scheur tot aan de buitenrand flink pijn kan geven.

De kern en de eindplaten

Binnenin zit een kern van gel die voor bijna tachtig procent uit water bestaat. Die kern verdeelt de druk gelijkmatig over de wervel eronder, zoals een waterbed. Bij voorover buigen schuift de kern iets naar achteren, bij achterover buigen naar voren. Boven en onder zit een dun laagje kraakbeen, de eindplaat, dat de schijf aan de wervel bindt. Door die eindplaten sijpelt de voeding de schijf in en uit.

Hoe krijgt een tussenwervelschijf voeding zonder bloedvaten?

De tussenwervelschijf is het grootste weefsel van uw lichaam zonder eigen bloedvaten. Voeding komt er alleen in door drukwisseling: belast u de schijf, dan wordt vocht met afvalstoffen naar buiten geperst; ontlast u hem, dan zuigt hij vers vocht met voedingsstoffen op uit de wervels. Een schijf leeft dus van afwisseling. Wie de hele dag zit, snijdt de aanvoer af; wie loopt en van houding wisselt, pompt de schijf vol.

Waarom u ‘s ochtends langer bent

Overdag verliest elke schijf onder uw gewicht een deel van zijn vocht; ‘s nachts, liggend, zuigt hij dat terug. Daardoor bent u ‘s ochtends een tot twee centimeter langer dan ‘s avonds. Die volle ochtendschijf is ook stijver en gevoeliger voor buigen en tillen. Til daarom het eerste uur na het opstaan niet zwaar en buig niet diep voorover.

Uitpuiling, hernia of discopathie: wat is het verschil?

Drie woorden die op scanverslagen staan en vaak door elkaar lopen. Een uitpuiling (bulging) betekent dat de schijf iets breder is geworden en over de rand van de wervel komt, zoals een band die wat zachter staat. De vezelring is heel; boven de dertig is dit heel gewoon en het geeft meestal geen klachten. Een hernia betekent dat de kern door een scheur in de vezelring naar buiten is gedrukt. Drukt die kern op een zenuwwortel, dan voelt u pijn, tintelingen of krachtverlies in een been of arm; lees meer op de pagina over hernia en uitstraling. Discopathie betekent dat de schijf vocht heeft verloren, lager is geworden en op de scan donkerder kleurt. Dat is slijtage, en die hoort bij ouder worden zoals grijs haar. Geen van de drie zegt op zichzelf hoeveel pijn u hebt.

Waarom ziet de schijf er op een scan slechter uit dan hij voelt?

Omdat een scan weefsel laat zien, geen pijn. Van mensen zonder enige rugpijn heeft op hun veertigste ongeveer de helft een uitpuilende schijf op de MRI en ruim de helft tekenen van slijtage; op hun zestigste is dat het grootste deel. Andersom kan iemand met hevige rugpijn een keurige scan hebben. Een afwijking op de foto is dus vaak een normale leeftijdsverandering die toevallig in beeld komt. Daarom stelt de manueel therapeut zijn diagnose met zijn handen en tests en gebruikt hij de scan als aanvulling. Wat een foto van uw rug wel en niet vertelt, staat in het artikel over MRI en röntgen bij rugpijn. Neem uw scanverslag mee naar de eerste afspraak.

Hoe onderzoekt de manueel therapeut de tussenwervelschijf?

Pijn uit een schijf zit vaak midden in de rug of nek, wordt erger bij zitten, bukken, tillen, hoesten en niezen, en is ‘s ochtends het hevigst. In het onderzoek laat de manueel therapeut u herhaald voorover en achterover buigen en let hij op wat de pijn doet: trekt hij naar het midden van de rug of juist verder het been in? Daarna test hij de zenuwen: reflexen, gevoel, kracht en de rek op de zenuw bij het heffen van het been. Zo weet hij of de schijf een zenuwwortel raakt en of manuele therapie de juiste keuze is. Bij toenemend krachtverlies overlegt hij eerst. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

Hoe ontlast de manueel therapeut de tussenwervelschijf?

Tractie, mobilisatie rondom en richtingsvoorkeur

Artrose manuele therapie

De schijf zelf kan de manueel therapeut niet terugduwen. Wat hij wel kan: de druk verlagen, de gewrichten eromheen vrij maken en u de beweging leren die de schijf rust geeft.

Tractie

Bij tractie trekt de manueel therapeut de wervels een klein stukje uit elkaar, met zijn handen of met een band om het bekken. De schijf krijgt even ruimte, de druk op een zenuwwortel neemt af en de schijf kan vocht opzuigen. Hij gebruikt het vooral bij nekklachten met uitstraling naar de arm en bij lage rugpijn die bij zitten erger wordt.

Mobilisatie van de gewrichten rondom

Een pijnlijke schijf zet de facetgewrichten en spieren eromheen op slot. Door die weer los te maken beweegt het hele segment beter en komt er minder druk op de schijf. Bij een schijfklacht kiest de manueel therapeut voor rustige mobilisaties; een manipulatie doet hij alleen na screening en met uw toestemming, en bij een verse hernia liever niet.

Richtingsvoorkeur

Bij veel schijfklachten is er een richting waarin bewegen de pijn naar het midden trekt en een richting die hem het been in duwt. Vaak is achterover buigen de goede richting, soms juist voorover. De manueel therapeut zoekt die richting op en geeft u de bijbehorende oefening mee. Hoe dat werkt, leest u in het artikel over richtingsvoorkeur.

Wat doet u zelf voor uw tussenwervelschijf?

nekpijn behandeling

Bedrust maakt een schijf niet beter. Bewegen wel, in de juiste maat.

Wissel elk half uur van houding

Zitten belast de schijf in de lage rug zwaarder dan staan. Sta daarom elk half uur op, loop een minuut en buig een paar keer rustig achterover met de handen in de zij. Zet uw stoel zo dat uw heupen iets hoger staan dan uw knieën.

Loop elke dag en doe de richtingsoefening

Wandelen is de beste pomp voor de schijf: bij elke stap wisselt de druk. Begin met twee keer tien minuten. Tillen doet u dicht bij het lichaam, zonder draaien. De oefening uit de behandeling doet u elke twee uur, tien keer; trekt de pijn naar het midden, dan zit u goed. Meer over de aanpak leest u op de pagina over manuele therapie bij lage rugpijn. Lees ook wat patiënten uit Naarden en Huizen zeggen op onze ervaringenpagina.

Hoe lang duurt het herstel van een tussenwervelschijf?

Een geïrriteerde schijf zonder zenuwbeknelling kalmeert meestal in twee tot zes weken. Een hernia met uitstraling heeft zes tot twaalf weken nodig; het lichaam ruimt het uitgestulpte deel van de kern langzaam op en de druk op de zenuw neemt af. De meeste mensen merken na een tot drie behandelingen verschil, maar niet iedereen, en een schijf die al jaren versleten is, wordt niet meer nieuw. Het doel is dan een rug die u weer aankunt.

Vergoeding. Manuele therapie wordt betaald uit uw aanvullende verzekering; hoeveel behandelingen, hangt af van uw polis. U betaalt geen eigen risico. Staat uw aandoening op de chronische lijst, dan vergoedt de basisverzekering vanaf de 21e behandeling. Meer staat op de pagina tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij MoveWell Hilversum. Tekst bijgewerkt september 2026.

Uw tussenwervelschijf laten onderzoeken in Hilversum

Niels van der Meulen

Manueel therapeut

Niels van Laanen

Manueel therapeut

Veelgestelde vragen over tussenwervelschijf

Kan een tussenwervelschijf terugschuiven?

Nee. Een schijf zit met zijn eindplaten vast aan de wervels en kan niet verschuiven of teruggeduwd worden, ook niet met een manipulatie. Wat wel kan: de druk verlagen met tractie, de kern met de juiste beweging iets naar het midden laten gaan en het lichaam de tijd geven om een uitstulping op te ruimen.

Is een versleten tussenwervelschijf erg?

Meestal niet. Slijtage van de schijf hoort bij ouder worden en staat bij het merendeel van de vijftigers op een scan, ook zonder klachten. De schijf wordt lager en stijver, maar de rug kan dat prima dragen als de spieren eromheen sterk zijn. Blijven bewegen is de beste bescherming van een versleten schijf.

Mag ik sporten met een beschadigde tussenwervelschijf?

Ja, in de eerste weken vooral wandelen, fietsen en zwemmen. Buigen en draaien onder belasting, zoals roeien, golf en zware squats, bouwt u later op. De manueel therapeut zegt per sport wanneer u weer kunt beginnen en let vooral op of de pijn bij de sport naar het midden trekt of juist verder uitstraalt.

Helpt een harder matras voor de tussenwervelschijf?

Niet per se. Een matras moet uw rug in zijligging recht houden en in rugligging de holling steunen; te hard of te zacht doet dat allebei niet. Belangrijker is hoe u opstaat: draai eerst op uw zij en duw u met de armen omhoog, zodat de volle ochtendschijf niet meteen buigt.

Zonder verwijzing, meestal binnen een paar dagen terecht

Staat er een uitpuiling of hernia op uw scanverslag? Bel 035 760 06 45 of boek online. U vindt MoveWell in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum, maandag en donderdag open tot 21:00 uur. MoveWell Feel Better.

Wilt u een afspraak maken bij MoveWell Manueel therapeut Hilversum?