Cavitatie: waarom een gewricht knakt en wat dat betekent

Cavitatie in een gewricht is het geluid dat u hoort als de manueel therapeut uw nek of rug manipuleert: een gasbelletje dat ontstaat in het gewrichtsvocht. Het is geen bot dat verspringt en geen teken dat er iets kapotgaat. Bij MoveWell in Hilversum leggen we uit wat er precies gebeurt, waarom het geluid geen doel is en waarom een behandeling ook zonder knak werkt.

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45

Wat is cavitatie in een gewricht?

Elk gewricht zit in een kapsel met daarin een dun laagje gewrichtsvloeistof. Die vloeistof smeert de gewrichtsvlakken en voedt het kraakbeen, dat zelf geen bloedvaten heeft. In de vloeistof zitten gassen opgelost, vooral kooldioxide en stikstof, net zoals er koolzuur opgelost zit in een fles frisdrank die nog dicht is.

Zolang de druk in het gewricht gelijk blijft, blijft dat gas onzichtbaar in de vloeistof. Verandert de druk plotseling, dan treedt het gas uit de vloeistof. Dat proces heet cavitatie. Het woord komt van het Latijnse cavum, holte: er ontstaat letterlijk een holte in de vloeistof.

Cavitatie is niets bijzonders van de wervelkolom; het gebeurt ook in vingers, knieën en enkels. In de nek en rug zijn de gewrichten alleen klein en stevig omhuld, en is er een gerichte beweging nodig om de druk snel genoeg te laten dalen.

Waarom knakt een gewricht bij een snelle rek?

Bij een gewone beweging schuiven de gewrichtsvlakken langs elkaar en blijft de druk in het vocht gelijk. Het knakken ontstaat pas als de vlakken kort en snel een klein stukje van elkaar af bewegen.

Van druk naar belletje

Bij een manipulatie brengt de manueel therapeut het gewricht naar het eind van zijn beweging en geeft daar een korte, snelle impuls. De gewrichtsvlakken worden daardoor een fractie van een millimeter uit elkaar getrokken. Het kapsel is stug en rekt niet meteen mee, dus de ruimte tussen de vlakken wordt groter terwijl er geen vocht bijkomt. De druk in de vloeistof daalt dan in een oogwenk. Bij die lage druk kan het opgeloste gas niet in de vloeistof blijven en vormt het een holte, een belletje.

Waar het geluid vandaan komt

Het ontstaan van die holte gaat zo snel dat de vloeistof eromheen even trilt. Die trilling zet zich voort door het kapsel en de weefsels eromheen, en dat hoort u als een knak. Het geluid is een gevolg van de drukdaling, niet van bot op bot, en er verschuift geen wervel. Na de knak staat het gewricht gewoon weer in zijn stand, met een belletje in het vocht.

Wat liet MRI-onderzoek over het knakken zien?

Tot voor kort dacht men dat het geluid ontstond als het belletje weer in elkaar klapte, een uitleg uit röntgenonderzoek van vingergewrichten in de jaren zeventig. Een onderzoeksgroep van de universiteit van Alberta in Canada bekeek het in 2015 opnieuw met een MRI-scanner die filmt, terwijl een vingerkootje langzaam uit elkaar werd getrokken tot het knakte.

Op de beelden bleek de holte precies te ontstaan op het moment van het geluid, en daarna nog een tijd zichtbaar te blijven. Het geluid hoort dus bij het ontstaan van de holte, niet bij het klappen ervan. Latere onderzoekers rekenden het na met een natuurkundig model en kwamen op hetzelfde uit. Aan de techniek verandert dat niets, aan de uitleg wel: de knak is het geluid van ruimte die even ontstaat.

Maak een afspraak

Waarom kan een gewricht niet meteen opnieuw knakken?

Direct na de knak zit het gas als een belletje in de gewrichtsvloeistof. Zolang dat belletje er is, kan het gewricht niet nog een keer knakken: er is geen opgelost gas meer om vrij te komen. Het gas lost pas in de loop van ongeveer twintig minuten weer op in de vloeistof, en dan is de situatie van voor de manipulatie terug.

Daarom manipuleert de manueel therapeut een gewricht nooit binnen die tijd nog een keer: het lukt niet en het heeft geen zin. Hoort hij bij hetzelfde gewricht na een paar minuten toch weer een knak, dan kwam het geluid ergens anders vandaan, bijvoorbeeld uit het gewricht ernaast of van een pees die over een botrand schuift.

Bel 035 760 06 45

Knakken zonder effect en effect zonder knak: hoe zit dat?

Het geluid en het effect zijn twee verschillende dingen. In onderzoek naar manipulaties van de lage rug herstelden mensen bij wie een knak te horen was niet beter dan mensen bij wie de manipulatie stil verliep: dezelfde pijnvermindering, dezelfde winst in beweging. De Cochrane-overzichten over nek- en rugpijn en de richtlijnen van de NVMT komen op hetzelfde uit: manipulatie en mobilisatie helpen ongeveer even goed, en de knak is daarbij geen voorwaarde.

Andersom komt ook voor: een gewricht knakt en de klacht verandert niet, bijvoorbeeld omdat het gewricht al soepel was en de pijn uit een ander niveau komt. Het effect van een manipulatie zit in de korte rek van het kapsel en de reactie van het zenuwstelsel daarop: spieren rond het gewricht ontspannen en de pijnprikkel wordt even gedempt. Die rek gebeurt ook zonder geluid.

Maak een afspraak

Krijgt u artrose van knokkels kraken?

Wat de onderzoeken naar knokkels kraken vonden

Bijna iedereen heeft het weleens gehoord: knokkels kraken geeft artrose. Onderzoekers hebben dat meermaals nagekeken en het verband niet gevonden. De bekendste studie is die van de Amerikaanse arts Donald Unger, die zestig jaar lang alleen de knokkels van zijn linkerhand kraakte en de rechterhand met rust liet. Na zestig jaar zat er in geen van beide handen artrose.

Dat is één man. Grotere onderzoeken vergeleken honderden mensen die wel en niet hun knokkels kraakten, met röntgenfoto’s van de handen, en vonden evenmin verschil. Wie zijn knokkels dwangmatig kraakt, doet dat omdat het gewricht daarna even losser voelt; na twintig minuten is dat gevoel weg en kraakt men weer. Het is een gewoonte, geen behandeling. Voor de nek en rug ligt dat anders; waarom u die beter niet zelf kraakt, leest u bij zelf uw nek of rug kraken.

Waarom ziet de manueel therapeut het geluid niet als doel?

Veel mensen vragen of de manueel therapeut hen even kan kraken. Begrijpelijk, want het geluid voelt als bewijs dat er iets is gebeurd. Toch is het voor de manueel therapeut geen doel en geen maat voor succes.

Wat de manueel therapeut wel meet

Voor en na een behandeling voelt hij hoe ver het gewricht beweegt en hoe het einde van die beweging aanvoelt: hard en vroeg, of soepel en verend. Hij vraagt of de pijn is veranderd en laat u de beweging maken die thuis het lastigst was. Dat telt. Knakt het gewricht daarbij, prima. Knakt het niet en beweegt het beter, ook prima.

Waarom hij vaak voor mobilisatie kiest

Bij mobilisatie beweegt hij het gewricht langzaam en herhaald tot aan de grens: geen snelle drukdaling, geen knak, maar wel dezelfde rek op het kapsel. Bij een geïrriteerd gewricht, bij ouderen en bij wie opziet tegen het geluid is dat de eerste keuze. Hoe hij die afweging maakt, staat op de pagina over kraken bij manuele therapie, en alle handgrepen staan bij de technieken van de manueel therapeut.

Cavitatie bij de manueel therapeut in Hilversum: wat u kunt verwachten

Bij MoveWell in Hilversum begint elke manipulatie met onderzoek. De manueel therapeut voelt welk gewricht beperkt is, screent of een manipulatie bij u verstandig is en vraagt uw toestemming voordat hij de techniek gebruikt. Liever geen knak? Zeg het, dan mobiliseert hij. De meeste mensen merken na één tot drie behandelingen verschil, maar niet iedereen. Lees wat patiënten uit Bussum en Weesp over hun behandeling zeggen op de ervaringenpagina.

Vergoeding. Manuele therapie wordt vergoed uit de aanvullende verzekering; hoeveel behandelingen hangt af van uw polis. Het eigen risico wordt niet aangesproken. Staat uw aandoening op de chronische lijst, dan betaalt de basisverzekering vanaf de 21e behandeling; kijk op tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij MoveWell Hilversum. Tekst bijgewerkt september 2026.

Een afspraak maken bij de manueel therapeut in Hilversum

Niels van der Meulen

Manueel therapeut

Meer info

Niels van Laanen

Manueel therapeut

Meer info

Veelgestelde vragen over cavitatie: waarom een gewricht knakt

Waarom knakt mijn nek vanzelf als ik draai?

Bij een snelle draai kan een facetgewricht in de nek even zo ver openen dat de druk in het vocht daalt en er een belletje ontstaat. Dat is dezelfde cavitatie als bij de manueel therapeut, alleen ongericht, en op zichzelf niet schadelijk. Gebeurt het bij elke draai en voelt de nek stijf, laat het gewricht dan onderzoeken.

Is knakken bij de manueel therapeut pijnlijk?

Meestal niet. De beweging is klein en kort, en het geluid komt harder over dan het voelt. U voelt een korte druk en daarna meer ruimte. Een enkele keer is het gewricht de dag erna wat gevoelig, zoals spierpijn na een training. Doet iets echt pijn, zeg het meteen; dan kiest de manueel therapeut een andere techniek.

Waarom knakt mijn knie of enkel bij elke stap?

Dat is meestal geen cavitatie. Een gasbelletje kan pas na twintig minuten opnieuw ontstaan, dus een geluid dat bij elke stap terugkomt, heeft een andere oorzaak: een pees die over een botrand schuift, of kraakbeen dat wat ruwer is geworden en langs elkaar wrijft. Zonder pijn of zwelling is dat onschuldig; met pijn erbij laat u het bekijken.

Hoeveel gewrichten knakt de manueel therapeut per behandeling?

Alleen de gewrichten die bij het onderzoek beperkt bleken, meestal een of twee. Hij manipuleert niet de hele wervelkolom van boven naar beneden; bij gewrichten die al goed bewegen heeft dat geen zin. Na een manipulatie volgt bijna altijd een oefening, zodat het gewricht de nieuwe ruimte gebruikt.

Onderzoek eerst, het geluid is bijzaak

Knak of geen knak, het onderzoek bepaalt het resultaat. Bel 035 760 06 45 of boek online. MoveWell zit in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum. MoveWell Feel Better.

Wilt u een afspraak maken bij MoveWell Manueel therapeut Hilversum?

Maak een afspraak

Bel 035 760 06 45