Manuele therapie bij ouderen en osteoporose: wat kan wel, wat niet
Manuele therapie bij ouderen werkt goed, juist omdat een gewricht dat jaren stijf is veel ruimte kan terugwinnen. Bij osteoporose passen we bij Manueel therapeut Hilversum de technieken aan: we mobiliseren rustig en manipuleren niet. Hier leest u wat er met de leeftijd verandert, wat het onderzoek zegt en welke vragen we vooraf stellen.
Omkijken in de auto gaat minder ver dan vroeger. Een jas aantrekken vraagt een omweg. Dat is het gewrichtskapsel, dat met de jaren stugger wordt, zodat u eerder aan het eind van een beweging komt. De tussenwervelschijven verliezen vocht en worden dunner, en de facetgewrichten dragen meer.
Op een röntgenfoto heet dat slijtage of artrose. Die slijtage geeft lang niet altijd pijn: bij zestigplussers zonder enige rugklacht staat ze bijna altijd op de foto. Wij kijken daarom niet naar de foto, maar naar wat er beweegt en wat niet. Waarom een scan zo weinig zegt, leest u in slijtage op de scan.
Stijfheid op latere leeftijd zit meestal in het kapsel en de spieren eromheen, niet in het bot. Die reageren op beweging, ook op uw tachtigste.
Juist bij ouderen is het bewijs sterk
In Nederland is bij nekpijn vergeleken wat beter helpt: manuele therapie, oefentherapie of de gebruikelijke zorg. Manuele therapie kwam als beste uit de bus, ook bij de vijftigplussers. Meer daarover bij manuele therapie bij nekpijn.
Bij heupartrose vergeleek de Nederlandse onderzoeker Hoeksma manuele therapie met oefentherapie, bij mensen rond de zeventig. De groep met manuele therapie had na vijf weken minder pijn en liep beter, en dat verschil was na een half jaar nog te zien. Hoe die behandeling gaat, staat bij manuele therapie bij heupklachten.
Kleine winst is hier groot. Een paar graden meer draaien in de nek betekent weer veilig achteruitrijden. Een heup die iets verder strekt, betekent grotere passen en minder struikelen.
Wat we vragen voordat we uw rug behandelen
Osteoporose betekent dat het bot minder dicht is en makkelijker breekt. Bij vrouwen na de overgang komt het veel voor, bij mannen boven de zeventig ook, en vaak weet u het pas na een botmeting of een gebroken pols.
Daarom vragen we bij iedereen boven de zestig door. Is er ooit een botmeting gedaan? Hebt u een wervel of een heup gebroken? Bent u korter geworden, staat uw rug boller dan vroeger, gebruikt u medicijnen voor de botten? Twijfelen we, dan behandelen we alsof er osteoporose is, tot het tegendeel vaststaat.
Een manipulatie is een korte, snelle impuls op een gewricht. Op gezond bot is dat veilig. Op verzwakt bot zetten we die snelle kracht niet: de kans op een breuk of een ingezakte wervel is klein, maar hij is er. Bij bekende osteoporose geldt daarom één regel. Geen manipulatie van de wervelkolom en de ribben.
Dezelfde winst, in meer stappen
Mobilisatie is een rustige, herhaalde beweging tot aan de grens van het gewricht. De kracht is laag en verdeeld, u houdt zelf de controle en uw behandelaar voelt bij elke beweging hoe het gewricht reageert. Het kapsel wint zo dezelfde ruimte, alleen langzamer. Spieren rond een stijf gewricht maken we los met druk, rek en aanspannen en ontspannen, zonder het bot te belasten.
Twee groepen medicijnen willen we in elk geval kennen. Bloedverdunners, zoals acenocoumarol, apixaban of een dagelijkse lage dosis aspirine: een blauwe plek ontstaat dan sneller. We passen de druk van de technieken aan en manipuleren de nek niet.
Prednison en verwante ontstekingsremmers verzwakken bij langdurig gebruik bot en pezen. Gebruikt u ze langer dan drie maanden, dan behandelen we u alsof er osteoporose is.
Een val bedreigt de zelfstandigheid meer dan de rugpijn zelf. Een stijve nek en stijve heupen dragen daaraan bij: u kijkt minder goed om u heen en vangt een misstap trager op. Sten Hofstad zegt in de podcast hoe we er bij MoveWell naar kijken:
“Stel, je bent 60, 70, 80 en je hebt dit soort klachten. Hoe wil je eraan toe zijn tien jaar later? Dus dat moet een beetje de visie worden. Dat moet ook de motivatie worden bij heel veel mensen: oké, hoe pak je het goed aan?”
Sten Hofstad, praktijkeigenaar van MoveWell, in BeweegBeter #12
Deze drie oefeningen zijn eenvoudig en bedoeld voor elke dag.
Opstaan uit de stoel
Ga op de voorste helft van een stevige stoel zitten, voeten iets uit elkaar. Buig naar voren tot uw neus boven uw knieën is en duw uzelf omhoog, zo mogelijk zonder de armleuningen. Ga langzaam weer zitten. Vijf keer, drie keer per dag.
Plank op onderarmen en knieën
Voor als de ergste pijn gezakt is.
Buik en rug worden sterker terwijl de wervelkolom recht blijft. Bij osteoporose is dat wat u wilt: kracht opbouwen zonder de rug krom te trekken.
Ga op handen en knieën staan en steun op de onderarmen.
Span de buik aan.
Breng het gewicht op de onderarmen en laat het lichaam naar voren zakken tot rug en bovenbenen één lijn zijn.
Houd 20 seconden vast en zak terug.
Advies: 1× herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Balanceren op één been
Voor als de pijn rustig is en u wilt opbouwen.
Wie op één been leert bijsturen, vangt een misstap sneller op. Doe deze oefening bij het aanrecht, zodat u zich direct kunt vastpakken.
Sta rechtop en span de buik aan.
Til één been op met het onderbeen naar achteren.
Houd de balans 10 tot 15 seconden; kijk naar een vast punt.
Zet het been neer en wissel.
Advies: 5× herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Bespreek met uw manueel therapeut of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Rustiger dan bij een dertiger, met meer tijd voor uitleg
De eerste afspraak duurt ongeveer drie kwartier: gesprek, medicijnlijst, onderzoek van houding, gewrichten en balans, en de vragen over uw botten. Meestal volgt dan al een eerste, zachte behandeling. Daarna komt u eens per week een half uur.
Een gewricht dat tien jaar stijf is, geeft niet in één keer mee. Reken op zes tot acht behandelingen voor het volle effect; bij osteoporose kiezen we bewust voor kleine stappen. Na elke drie behandelingen kijken we samen of het plan nog klopt. Een begeleider is bij elke afspraak welkom. Lees wat patiënten uit Bussum en Laren zeggen op onze ervaringenpagina.
Wanneer manuele therapie niet de keuze is
Bij een verse breuk, een ingezakte wervel die nog pijn doet, of een val waarvan de oorzaak niet duidelijk is, willen we eerst weten wat er speelt. Dat zeggen we eerlijk in de eerste afspraak, en we bespreken wat dan wel kan. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.
Een verwijzing hebt u niet nodig; een brief van een specialist of de uitslag van een botmeting nemen we graag door. Manuele therapie wordt vergoed uit de aanvullende verzekering, zonder eigen risico; wat uw polis dekt, staat bij tarieven en vergoeding.
Uw behandelaars: Niels van der Meulen en Niels van Laanen, manueel therapeuten MSc bij Manueel therapeut Hilversum, onderdeel van MoveWell. Tekst bijgewerkt september 2026.
Veelgestelde vragen over manuele therapie bij ouderen en osteoporose
Is manuele therapie veilig boven de tachtig?
Ja, als we vooraf weten hoe uw botten en uw medicijnen ervoor staan. We kiezen dan rustige mobilisaties en spiertechnieken en laten manipulaties achterwege. De behandeling voelt als stevige druk of een rek, niet als een klap. Leeftijd is geen reden om af te zien van manuele therapie; de staat van het bot soms wel.
Kan manuele therapie iets doen aan slijtage in mijn nek?
Aan de slijtage op de foto niet, aan de stijfheid en de pijn wel. Veel mensen met een versleten nek op de foto hebben nergens last van. Wij maken het kapsel en de spieren soepeler, zodat u verder kunt draaien, en met een dagelijkse oefening houdt u die winst vast.
Moet ik eerst een botmeting laten doen?
Nee. We vragen naar eerdere botmetingen, breuken, lengteverlies en medicijnen en passen de technieken daarop aan. Is er twijfel, dan behandelen we alsof er osteoporose is: mobiliseren in plaats van manipuleren. Hebt u wel een uitslag, neem die mee naar de eerste afspraak.
Hoe lang blijft het effect van manuele therapie bij ouderen?
Dat hangt vooral af van wat u daarna zelf doet. Een gewricht dat u dagelijks door zijn hele beweging haalt, blijft soepel; een gewricht dat u ontziet, wordt weer stijf. Daarom krijgt u een of twee korte oefeningen mee voor elke dag. Soms spreken we een onderhoudsafspraak af, maar alleen als u daar merkbaar iets aan hebt.
Zonder verwijzing, met een begeleider welkom
Wilt u weten of manuele therapie bij uw leeftijd en uw botten past? Bel 035 760 06 45 of boek online. Manueel therapeut Hilversum zit in het souterrain van Medisch Centrum Dudokpark, Hoge Naarderweg 3A in Hilversum. Manueel therapeut Hilversum, onderdeel van MoveWell.
Bel of boek bij Niels van der Meulen of Niels van Laanen
